Veel psychologen kiezen er bewust voor om afstand te houden tot thema’s die hen persoonlijk raken. Want wat als het te dichtbij komt? Voor psycholoog Fatima werd die vraag al vroeg concreet. Tijdens haar stage werkte ze met oorlogsvluchtelingen, verhalen die direct raakten aan haar eigen achtergrond. Wat begon als betrokkenheid, werd al snel overweldigend. “Het was heel confronterend,” vertelt ze. “Na een paar weken merkte ik dat het te veel impact op me had.” Ze viel uit en twijfelde zelfs of psychologie wel het juiste vak voor haar was.
Die ervaring dwong haar om anders te kijken naar haar rol. In dit artikel vertelt ze hoe ze leerde om minder te focussen op wat iemand heeft meegemaakt en meer op wat iemand nu kan dragen, en waarom dat helpt om betrokken te blijven zonder zichzelf te verliezen.
Van betrokken naar overweldigd
Fatima groeide op tussen verschillende culturen. Ze werd geboren in Afghanistan, bracht een groot deel van haar jeugd door in Rusland en kwam later naar Nederland. Die achtergrond maakte dat ze zich al vroeg aangetrokken voelde tot vraagstukken rondom identiteit, migratie en trauma. Toen ze na haar studie terechtkwam in de interculturele psychiatrie, viel alles op zijn plek. “Veel van de problematiek was voor mij herkenbaar,” zegt ze. “Trauma, migratie, identiteitsvragen. Die onderwerpen voelden heel vertrouwd.”
Maar juist die herkenning bleek ook een valkuil. Tijdens haar stage met oorlogsvluchtelingen kwamen de verhalen te dichtbij. “Je hoort over geweld, verlies, dingen die zo dichtbij mijn persoonlijke ervaringen komen, dat ze blijven hangen,” zegt ze. “Ik merkte dat ik dat niet goed kon dragen.” Het leidde tot een pauze in haar studie en een fundamentele twijfel: wil en kan ik dit werk wel doen?
Een andere manier van kijken
Het keerpunt kwam in een gesprek met een psychiater die zelf oorlogservaringen had. Hij gaf haar een ander perspectief op wat ze zag in de spreekkamer. “In het verhaal van een cliënt zit alles wat er gebeurd is,” legt Fatima uit. “Maar de persoon tegenover je zit in het nu. En vaak leeft iemand onbewust nog in dat verleden, terwijl hij in het heden eigenlijk al veilig is.”
Dat inzicht veranderde haar blik. Niet het verleden staat centraal, maar waar iemand nu is en wat iemand nodig heeft om verder te kunnen. “De cliënt zit hier. Dat betekent dat hij al iets heeft overleefd en dat hij hulp zoekt. Dat is het startpunt.”
“Betrokkenheid betekent niet dat je alles moet voelt wat een ander voelt. Soms help je iemand juist door dat niet te doen.”
Afstand houden om dichtbij te kunnen blijven
Sindsdien probeert ze het verhaal niet meer over te nemen, maar ernaast te blijven staan. “Ik stap niet meer in het gevoel van de cliënt. Ik kijk ernaar als een proces. Dat helpt me om scherp te blijven: wat is hier nodig?” Juist die houding geeft ruimte om gerichter te helpen. Als ze te veel meegaat in de ervaring van de ander, verliest ze het overzicht en neemt haar eigen gevoel het over.
In haar werk verschuift de aandacht daardoor vanzelf naar wat iemand al kan dragen. Veel cliënten hebben al een lange weg afgelegd voordat ze tegenover haar zitten. Die erkenning vormt vaak het begin van beweging. Niet alles hoeft eerst opgelost te zijn. Het gaat erom dat iemand weer een volgende stap kan zetten.
Tegelijkertijd merkt ze dat die positie ook iets van haar vraagt. Omdat cliënten haar vaak bewust kiezen vanwege haar achtergrond of talen die ze spreekt, voelt ze soms extra druk. “Mensen reizen soms van ver om bij mij te komen,” zegt ze. “Dan voel je sneller dat je het goed moet doen.”
Juist op dat soort momenten wordt het belangrijk om haar eigen rol helder te houden. “Als iets niet meteen loopt, denk je sneller: het ligt aan mij.” Door bewust afstand te blijven houden, kan ze die verantwoordelijkheid weer in perspectief plaatsen. “Je helpt iemand, maar je bent niet verantwoordelijk voor alles.”
Wat het vak haar leerde
Als ze terugkijkt, ziet Fatima hoe haar kijk op het vak is veranderd. Waar ze eerst vooral werd geraakt door wat mensen hadden meegemaakt, kijkt ze nu naar wat iemand nodig heeft om verder te kunnen. “Betrokkenheid betekent niet dat je alles moet voelen wat een ander voelt,” zegt ze. “Soms help je iemand juist door dat niet te doen.”
Voor haar zit de kern van het werk dan ook niet in het volledig begrijpen van het verleden, maar in het begeleiden van beweging in het heden. Niet het verhaal zelf staat centraal, maar wat iemand, ondanks dat verhaal, nog kan dragen.
OpenPractice.nl is een initiatief van iPractice B.V. (iPractice). De gepubliceerde artikelen, webinars en andere content zijn uitsluitend bedoeld ter informatie en professionele inspiratie voor zorgprofessionals. De content op OpenPractice.nl is niet bedoeld als vervanging voor professioneel klinisch oordeel, diagnose of behandeling. Niets op dit platform mag worden opgevat als individueel behandeladvies. Lees hier meer.
